Τα είδη του ψουμιού

Με το αλεύριν σιταρκού, ψουμιά που ΄ν ζυμωμένα,
εν τα ψουμιά που ξέρουμεν, λαλούν τα σιταρένα.
Για να γινούν καλλύτερα, πολλοί  που διπλοσshούσαν, 
μεταξωτήν τζιαι ττέλενην ταchάν, τζ΄ αλαβροσshούσαν.

Ψουμιά, που το αλεύριν τους, ζυμώννεται μιαν στράταν,
λαλούν τα άρτους καθαρούς, μεταξωτά, τζ΄ αφράτα.
Τζ΄ ανάλογα πόσον λεπτόν, τζιείν΄ το αλεύριν ήταν,
αφράντες τα λαλούσαασιν, τζ΄ ακόμα αφρατίτζια.

Άλλα ψουμιά που ΄κάμνασιν, εν τα σιμιδαλλένα,
που σιμιδαλλιτζιήν ταchάν, τζιαι πολλοδουλεμένα.
Τ΄ αλεύριν που ζυμώννουσιν, εν που το σιμιδάλλιν,
τζ΄ έχουσιν γεύσην ξόπρωτην, που ΄νν της κοντεύκει άλλη,

Κάποτες εζυμώννασιν, αλεύριν σιταρένον, 
τζ΄ εσμίαν το μισόν-μισόν, με το σιμιδαλλένον,
τούντο ψουμίν εν ξόπρωτον, αφράτον, μυρωδάτον,
γνωστόν που τους Βυζαντινούς, γιον σιμιδαλευράτον.

Για τους φτωχούς εκάμνασιν, με το μαγνίν ζυμάριν,
με το λεπτόν το πίτερον, τζιαι το γνωστόν φουσκάριν.
Tζιαι κόμα τούτα τα ψουμιά, στους σshύλλους τα διούσαν,
πομάγνενα τζιαι μάγνενα, πομάγνιν τα λαλούσαν. 

Άμα ΄shεν δύσκολους τζιαιρούς, εχτός που φουσκαρένα, 
για τους φτωχούς εκάμνασιν, τζιαι που τα κλιτταρένα.
Κακογρονιές, τζ΄ αναβροshές, ανάμειχτα (ε)ζυμώνναν, 
σιτάλευρα, κλιττάλευρα, μαζίν τα (ε)νεκατώνναν.

Που ρίζες τζιαι που κόντυλα, τζιαι που τα χόρτα τ΄ άρκα, 
στες αστοshές εκάμνασιν, ψουμιά μ΄ έτσι ζυμάρκα.
Μα τζιαι με τες αβρόσshυλλες, τζιαι τ΄ άρκον κολοκάσιν, 
εκάμαν οι φτωshοί ψουμιά, στην αστοshάν να φάσιν. 

Στίχοι:  Αδάμος Κατσαντώνης

Βασισμένοι σε πληροφορίες που έδωσε η Δέσποινα Κώστα Κατσαντώνη από τη Δερύνεια, 79 ετών το 2007.  Πληροφορίες έχουν ληφθεί και από το βιβλίο «ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΖΥΜΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ» Θεοφανούς Κυπρή και Καλλιόπης Πρωτοπαπά.